ZONH

Het Achterstandsfonds Noord-Holland zet zich in tegen laaggeletterdheid

Laaggeletterdheid

In samenwerking met Pharos en Stiching Lezen en Schrijven.

Wat is laaggeletterdheid?

Laaggeletterden zijn volwassenen die slechts een basale vorm van geletterdheid hebben, maar ook personen die moeite hebben met het begrijpen en toepassen van relatief eenvoudige taalopdrachten. In Nederland hebben 2,5 miljoen mensen moeite met lezen en schrijven.  In Noord-Holland is ongeveer 12,7% van de inwoners laaggeletterd.  Dat is één op de acht inwoners. Deze mensen kunnen vaak enigszins lezen, schrijven of rekenen, maar beheersen deze vaardigheden onvoldoende om goed mee te kunnen draaien in de samenleving. 

Naast laaggeletterden hebben ook mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden moeite met het begrijpen van informatie van hun zorgverlener en met het vinden van hun weg in de zorg. Ook digitale informatie begrijpen is lastig voor deze groep. Ongeveer 29% van de Nederlandse bevolking ervaart hier problemen mee. In het dagelijks leven hebben mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden of laaggeletterden moeite met:

  • De weg vinden in de zorg
  • Informatie zoeken op het internet (digitale vaardigheden)
  • (Uitnodigings-)brieven en mails begrijpen
  • Folders, websites, formulieren, bijsluiters begrijpen
  • Gesprekken met zorgverleners voeren
  • Klachten adequaat en in chronologische volgorde benoemen
  • Uitleg en adviezen begrijpen en in praktijk brengen
  • Behandel- of revalidatieplan begrijpen
  • Medicijnen op de juiste manier en op het juiste tijdstip innemen
  • Eigen doelen stellen, leven (re)organiseren of zelfmanagement

In deze video van Stichting Lezen en Schrijven praten huisarts Corine, werkzaam in Amsterdam Noord en Leen, patiënt en ex-laaggeletterde over hun ervaringen en uitdagingen met laaggeletterdheid. 

Hoe ondersteunt het ASF op het gebied van laaggeletterdheid?

Het ASF wil huisartsen in achterstandswijken graag ondersteunen in de aanpak van laaggeletterdheid. Wij bieden hiervoor aan:

Het uitvoeren van een laaggeletterdheidsscan
Hierbij wordt (COVID-19 proof) gekeken naar de toegankelijkheid van de huisartsenpraktijk voor laaggeletterden. Hoe doen wij dat?

  • We komen langs/videobellen voor een intakegesprek.
  • We analyseren de website en het belbandje.
  • We bezoeken de wachtkamer/vragen de praktijkmedewerkers een vragenlijst in te vullen.
  • We vullen de scan in op basis van alle informatie.
  • We stellen een praktisch advies op, waarbij we ook goede voorbeelden van andere praktijken delen.
  • We bespreken het advies en implementatieplan voor de praktijk.

Wat zijn hiervoor de spelregels?

  • De praktijk heeft patiënten in (een) achterstandswijk(en) in Noord-Holland.
  • De termijn waarop het intakegesprek en de laaggeletterdheidsscan kan worden uitgevoerd hangt af van de hoeveelheid aanvragen
  • Het toepassen van de adviezen valt niet onder de specifieke vergoeding. Indien mogelijk/gewenst, kan hier een aparte projectaanvraag voor worden opgesteld.
  • Het beschikbare budget verschilt per gemeente.
    • Praktijken die al het volledige budget hebben aangevraagd voor 2020 kunnen alsnog meedoen.

Hoe werkt het?
Wilt u uw praktijk aanmelden voor de laaggeletterdheidsscan of wilt u meer informatie? Stuur dan een mail naar achterstandsfonds@zonh.nl en geef hierbij de naam en plaats van de huisartsenpraktijk aan. We nemen zo spoedig mogelijk contact met u op.

 

Trainingen over laaggeletterdheid
In samenwerking met Pharos bieden we een geaccrediteerde training aan: Effectief communiceren met laaggeletterden voor huisartsen en andere zorgprofessionals. In deze training worden behandeld als: “Hoe herken ik een patiënt of cliënt die laaggeletterd is?” en “Hoe past u uw communicatie aan op zijn of haar niveau?” In de training leert u hoe u uw vragen, informatie en adviezen beter aan kunt laten sluiten op het scholingsniveau en het niveau Nederlands van de patiënt.  Na afloop bent u bekend met de terugvraagmethode en heeft u hiermee geoefend.

Inhoud van de training

  • Inzicht in de mogelijkheden van uw patiënt/cliënt om zijn of haar beleving van informatie, adviezen en vragen te begrijpen.
  • Communicatie aansluiten op de mogelijkheden van uw patiënt/cliënt.
  • Praktische tips voor het herkennen van laaggeletterden in de praktijk.
  • Oefenen met de terugvraagmethode.
  • De training duurt één dagdeel.

Opzet en werkwijze

  • Er is veel aandacht voor vragen, ervaringen en casuïstiek uit de dagelijkse praktijk van de deelnemers.
  • Er wordt geoefend met interactieve werkvormen en trainingsacteurs.
  • De training is praktisch van opzet. U kunt het geleerde meteen in praktijk brengen.
  • De trainers creëren een open en veilige sfeer. Ze nodigen u uit vragen en twijfels te delen.
  • 8-15 deelnemers.
  • De inzetbare trainers hebben een achtergrond in de zorg.
  • Deze training kan online worden gegeven.

Wat zijn hiervoor de spelregels?

  • De praktijk heeft patiënten in (een) achterstandswijk(en) in Noord-Holland.
  • De termijn waarop de training wordt gepland hangt af van de hoeveelheid aanvragen en de beschikbaarheid van trainingsbureau Pharos.
  • De training wordt gegeven bij minimaal 8 deelnemers. Het maximum aantal deelnemers per training is 15 in verband met corona maatregelen.
  • De training kan ook online worden gegeven.
  • Deelnemers kunnen uit verschillende praktijken komen. Trainingsbureau Pharos heeft goede ervaringen met multidisciplinaire groepen.
  • Het beschikbare budget voor de training verschilt per gemeente.
    • Praktijken die al het volledige budget hebben aangevraagd voor 2020 kunnen alsnog meedoen.


Hoe werkt het?
Wilt u uw praktijk aanmelden voor de training of wilt u meer informatie? Stuur dan een mail naar achterstandsfonds@zonh.nl en geef hierbij de
naam en plaats van de huisartsenpraktijk aan. We nemen zo spoedig mogelijk contact met u op.

Hoe herken ik laaggeletterdheid bij mijn patiënt?
Misschien herkent u een patiënt die laaggeletterd is of beperkte gezondheidsvaardigheden heeft niet altijd. U zou kunnen denken dat een patiënt onverschillig is of niet gemotiveerd is voor een behandeling. Het onderliggende probleem kan zijn dat de patiënt de informatie niet begrijpt.

Mensen die niet goed kunnen lezen schamen zich daar vaak voor. Ze gebruiken smoezen als: “Ik ben mijn bril vergeten, ik lees het thuis wel na” of “Dat formulier vul ik thuis wel in.” Ook vinden zij het vaak moeilijk om veel vragen te beantwoorden en te benoemen wat er aan de hand is. Een patiënt die niet goed begrijpt wat u vertelt, kan vriendelijk ‘ja’ knikken en stelt geen (adequate) vragen. Soms kan angst om ‘door te mand te vallen’ leiden tot boosheid.

Gedrag of signalen die wijzen op laaggeletterdheid of beperkte gezondheidsvaardigheden:
Bekijk hier een lijst met gedrag en signalen die wijzen op laaggeletterdheid of beperkte gezondheidsvaardigheden van Pharos.


Hoe vraag ik een patiënt of hij of zij laaggeletterd is?
U heeft een vermoeden van laaggeletterdheid of beperkte gezondheidsvaardigheden. Hoe vraagt u dit aan een patiënt?

  • Vraag de patiënt naar het aantal jaren onderwijs. Het risico op laaggeletterdheid is groter bij mensen met een opleiding tot en met mbo-niveau 1 of bij minder dan tien jaar onderwijs in het land van herkomst.
  • Vraag of iemand het moeilijk vindt om zelf formulieren in te vullen en normaliseer dat. Zo kunt u een inschatting maken van de mate van geletterdheid. Bijvoorbeeld: “Veel mensen vinden het lastig om formulieren in te vullen. Hoe is dat voor u?”
  • Het kan gebeuren dat een patiënt laaggeletterdheid ontkent terwijl u daar toch een sterk vermoeden van heeft. Breng het dan in een volgend consult opnieuw ter sprake. Houd vol. Werk aan het vertrouwen. De opluchting bij patiënten dat het geheim eindelijk op tafel ligt zal uiteindelijk groot zijn.

Klik hier voor de poster checklist herkennen laaggeletterdheid van Pharos.

Hoe past u uw communicatie aan?
U weet dat een patiënt laaggeletterd is of beperkte gezondheidsvaardigheden heeft. Hoe past u uw communicatie aan?

  • Gebruik eenvoudige taal, sluit aan bij het taalgebruik van de patiënt. Stop niet te veel boodschappen of adviezen in één consult. Een patiënt kunt u beter vaker en korter laten langskomen.
  • Gebruik geen beeldspraak en uitdrukkingen.
  • Stel open vragen, geen vragen waar de patiënt alleen ja of nee op kan antwoorden.
  • Herhaal de boodschap en de kernpunten aan het einde van het consult.
  • Maak gebruik van de terugvraag-methode om te controleren of de patiënt de informatie begrepen heeft. Als hij of zij in eigen woorden kan vertellen wat er besproken en afgesproken is, heeft hij of zij het goed begrepen.

Klik hier voor de terugvraag poster van Pharos.

Tip: bestel via ons de terugvraag-methode kaart voor op tafel! Mail hiervoor naar achterstandsfonds@zonh.nl en geef hierbij je naam en adres aan.

Voorbeeldzinnen:

  • U bent huisarts en heeft zojuist uitleg gegeven aan een patiënt. U zegt: “Ik wil graag weten of ik het goed heb uitgelegd. Wat gaat u thuis vertellen?”
  • U bent huisarts en een patiënt komt voor een vervolgafspraak op het spreekuur. U vraagt: “waar wilt u het over hebben?”
  • U bent apotheker (of -assistent) en zegt na het eerste uitgiftegesprek: “Ik wil graag weten of ik het goed heb uitgelegd. Hoe gaat u dit medicijn innemen?”
  • U bent apotheker (of -assistent) en een patiënt komt een herhaalrecept ophalen. U vraagt: “Hoe heeft u de medicijnen gebruikt?”
  • TIP! Stel aan het eind altijd deze vraag: “welke vragen heeft u nog?” dus niet: “Heeft u het begrepen?” of “Heeft u nog vragen?”

Klik hier voor de Checklist ‘Communicatie op maat – gesprekken voeren’ van Pharos.
Klik hier voor de tips vanuit Lezen en Schrijven ‘eenvoudige taal voor laaggeletterden’.

Materialen
Algemeen voor in de praktijk

Diabetes

Verder leren

  • Ik wil leren. Heeft u een patiënt die graag zijn/haar basisvaardigheden wil verbeteren? Door middel van deze website kunt u de patiënt doorsturen naar het dichtstbijzijnde Taalhuis. Het Taalhuis helpt de patiënt verder met (gratis) aanbod in de buurt.
  • E-learning over laaggeletterdheid. E-learning over laaggeletterdheid (Stichting Lezen en Schrijven). Deze e-learning duurt 45 minuten en bevat de volgende onderwerpen:
    • Aard en omvang van laaggeletterdheid.
    • Relatie van laaggeletterdheid met uw werkveld.
    • Herkennen van laaggeletterdheid.
    • Wat u kunt doen.

Pharos Leerplatform

  • Gratis E-learning: Effectief communiceren in de zorg https://pharosleerplatform.nl/
    • Hoeft alleen een account voor te worden aangemaakt.
    • Biedt materiaal over effectief communiceren en beperkte gezondheidsvaardigheden.

(Bron: Pharos)